مسافر تنها...  حسین طالب نژاد

قسمت دوم:           

مصاحبه و انواع آن

     مصاحبه يكي از روشهاي جمع آوري اطلاعات است كه اولين قدم درآن بيان هدفهاي پژوهش  است و مرحله بعدي انتخاب نمونه با استفاده ار روشهاي مناسب نمونه گيري و آخرين مرحله اخذ همكاري تمام افراد.

* تعريف مصاحبه

 مصاحبه در علوم اجتماعي كاربرد زيادي دارد، پرستاران و پزشكان سوابق بيمار خود را از اين طريق گردآوري مي‌كنند، يك وكيل با موكلش از طريق مصاحبه به اطلاعاتي دست پيدا مي‌كند. اما مصاحبه تحقيقاتي با همه اينها متفاوت است كانل و كان مصاحبة تحقيقاتي را به شكل زير تعريف مي‌كنند.
 يك گفتگوي دو نفره كه از سوي مصاحبه گر، جهت كسب اطلاعات مربوط به پژوهش آغاز مي‌گردد و توسط وي برموضوعاتي متمركز مي‌شود كه او براي دستيابي به هدفهاي تحقيق كه شامل توصيف، پيش بيني يا توضيح منظم است – به آنها نياز دارد.هر چند بسياري از مردم براي كسب اطلاعات به مصاحبه توسل مي‌جويند اما بيشترين كاربرد مصاحبه در علوم اجتماعي است.

*مراحل مصاحبه

كانل و كان مصاحبه را به مراحل چند گانه زير تقسيم كرده اند:

1-تنظيم يا انتخاب برنامه مصاحبه ( مجموعة پرسشها، اظهارات، تصاوير، ياديگر محركهايي كه موجب بيان پاسخ مي‌گردند) و يك مجموعه قواعد يا رويدادهاي خاص براي استفاده از برنامه.
2-اجراي مصاحبه ( سعي در دريافت پاسخ ها يا بروز و قايعي كه مي‌بايست طبقه بندي شوند).
3-ثبت پاسخ ها ( توسط يادداشت برداري، تجهيزات الكترونيكي، يا وسايل ديگر).
4-تهيه رمزهاي عددي ( مقياس يا ديگر نظامهاي عددي كه پاسخ هاي ثبت شده به آنها تبديل شوند و نيز مجموعه قواعد تبديل آنها)5-رمزگرداني پاسخ هاي مصاحبه

* انواع مصاحبه

 مصاحبه انواع متفاوت دارد كه در كتب مختلف عناوين متفاوتي دارند

الف: مصاحبه كاملاً هدايت شده ( منظم يا سازمان يافته)

 در اين نوع مصاحبه سؤالات و پاسخها از قبل تهيه شده است و آنها را در اختيار مصاحبه شونده مي‌گذارند و او يكي از پاسخها را انتخاب مي‌كند در اين حالت تمام آزمودنيها سؤالات و پاسخهاي يكساني دارند به عنوان مثال نظر شما دربارة آموزش كودكان استثنايي چيست؟
الف: آيا بايد آنها را از كودكان طبيعي جدا كرد.

ب: آيا بايد آنها را ضمن بودن با همسالان طبيعي خود آموزش ويژه داد. و گزينه هاي ديگر همين يكنواخت بودن سؤالات و جوابها طبقه بندي و تجزيه و تحليل پاسخها را بسيار آسان مي‌سازد ولي عيب آن اين است كه رسمي و غيرقابل انعطاف است. در همه پرسيها كه پاسخها معمولاً بلي يا خير است از اين نوع مصاحبه استفاده مي‌كنند.

ب) پاره هدايت شده:

در اين نوع مصاحبه كه در آموزش و پرورش كاربرد زيادتري دارد مصاحبه با سؤالات كاملاً هدايت شده شروع مي‌شود بعد سؤالات عميق تر جهت دستيابي به اطلاعات بيشتر مطرح مي‌شود.
 به عنوان مثال مصاحبه كننده‌اي كه قصد دارد رابطة بين معدل دبيرستاني و پيشرفت تحصيلي را در دانشگاه مورد پژوهش قرار دهد. او ممكن است مصاحبه را با سؤالات كاملاً هدايت شده نظير نام دانشگاه، معدل و... شروع كند سپس با سؤالات گسترده تر از قبل تا چه اندازه فكر مي‌كني دبيرستان شما را براي دانشگاه آماده ساخته است و... به عمق مطلب وارد مي‌شود.

ج) مصاحبه اكتشافي يا آزاد يا غير هدايت شده:

اين مصاحبه در روش " مراجعه محوري" كه در روانشناسي باليني و روانكاوي بكار برده مي‌شود تشريح شده است، در اين مصاحبه، مصاحبه كننده از يك راهنماي مشخص و از پيش تنظيم شده استفاده نمي‌كند بلكه اصول و طرح كلي مصاحبه را مشخص مي‌نمايد و سپس با طرح سؤال يا مسأله‌اي سعي مي‌كند مصاحبه شونده را به سمت جوابهايي، كه براي رسيدن به هدف پژوهشي نياز دارند هدايت كند. اين روش در شرايطي بكار برده مي‌شود كه بيان مطلب يا مشكل براي مصاحبه شوند. به صورت مستقيم دشوار است و يا مصاحبه شونده دچار پريشاني روان شاختي است.
 اين روش بسيار وقت گير است و در پژوهش كمتر از آن استفاده مي‌شود زيرا علاوه بر هزينه و دقت زياد، نياز به آموزش و مهارت زياد دارد.

هدف مصاحبه آزاد جمع آوري اطلاعات كيفي و عميق از تمام جنبه هاي موضوع مورد مصاحبه با استفاده از روش انعطاف پذير و غير رسمي است.

* برقراري ارتباط درست در مصاحبه

 براي برقراري ارتباط درست و كامل، آموزش مصاحبه كننده در ايجاد اين ارتباط صحيح ضروري به نظر مي‌رسد، مصاحبه شكلي از تبادل اجتماعي ميان دو نفر است و پاسخگو تحريك مي‌شود تا اطلاعاتي در مورد خانواده، جامعه و.... ارائه دهد، ارائه صادقانه تا حدي به كيفيت گفتگو بستگي دارد.
 آموزش مصاحبه كننده در دو مرحله صورت مي‌گيرد در مرحله اول مصاحبه كننده با راهنماي مصاحبه آشنا مي‌شود و اطلاعاتي در زمينة شرايط مصاحبه، نكات ضروري كه بايد رعايت و كنترل شود و متغيرهايي كه بايستي مورد پژوهش قرار گيرند كسب مي‌كند و در مرحلة دوم مصاحبه كننده بايستي بصورت عملي چندين بار تمرين كند تا مهارت پيدا كند.

 براي برقراري ارتباط درست سؤالات مصاحبه بالا به زباني مطرح شوند كه ارتباط مؤثر بين مصاحبه كننده  و  مصاحبه شوند. را برقرار سازد. نوع جمله بندي ممكن است مشكلاتي بوجود بياورد كه بايد كلمات و مجلات با زبان ساده و قابل مهم بيان كرد.

 سؤالات بايد بگونه‌اي طرح شوند كه مصاحبه شونده هدف سؤال را درك كند اگر هدف را متوجه نشود جوابهاي دو پهلو خواهد داد.

(1) از افراد در مورد جنبه هاي تخصصي سوال نكنيم چون ممكن است جواب بي ربط و غلطي بدهند.

(2)سؤالات جهت دارد مطرح نشوند تا پاسخگو به جواب مورد نظر ما هدايت شود.

 (3) در سؤالات ملاكي را مورد نظر قرار دهيم مثلاً وقتي در مورد معلم از دانش آموز مي‌پرسيم بايد مشخص كنيم در مورد ظاهر او يا شيوه تدريس او ياد...... خلاصه چه ملاكي مد نظر ما است.

 (4) مصاحبه كننده گرايش و نگرش خود را مطرح نكند چون ممكن است مصاحبه شونده جوابي كه مورد نظر است را ندهد و سعي كند جوابي متناسب با نگرش مصاحبه كننده بدهد.

 (5)مصاحبه كننده بايد شنونده خوبي باشد تا بتواند اعتماد مصاحبه شونده را جلب كند و بايد قبل از اينكه مصاحبه شونده خسته شود به مصاحبه خاتمه دهد،

(6) همچنين از پاسخ دادن به سؤالات بطور غير مستقيم خودداري كند.

 بنابراين ارتباط درست هم نياز به تجربه و هم آموزش دارد.

* ثبت اطلاعات در مصاحبه

ضبط روي نوار و ياداشت برداشتن از روشهاي متداولي است كه به منظور ثبت اطلاعات هنگام مصاحبه بكار برده مي‌شود، مصاحبه كننده قبل از استفاده از هر ورشي بايد معايب و محاسن هر روش را بسنجد، چنانچه قرار است يادداشت كند سؤالات را قبلاً يادداشت و جاي كافي براي ثبت پاسخها منظور كند، امتياز اين روش آن است كه به سهولت مي‌توان اطلاعات را تجزيه و تحليل كرد و عيب آن اين است كه هنگام ثبت بين مصاحبه كننده و شنونده ارتباط قطع مي‌شود و موجب كاهش تأثير نفوذ كلام مي‌شود، ضمناً ممكن است مصاحبه شونده حقايقي را مطرح كند و مصاحبه كننده يادداشت نكند و موجب ناراحتي او شود، از طرفي چنانچه مسائل محرمانه‌اي مطرح شود و يادداشت بشود موجب ناراحتي مصاحبه شونده مي‌شود كه بايد قبلاً اعتماد او را جلب كرد كه اين اطلاعات بدون ذكر نام او بصورت گروهي مطرح خواهد شد.

ثبت اطلاعات بعد از مصاحبه: اين روش ممكن است موجب شود كه مقداري اطلاعات بخصوص اطلاعاتي كه جزئي هستند فراموش شوند و يا مصاحبه كننده از خودش چيزهايي بنويسد.
استفاده از ضبط صوت: فايده آن اين است كه شخص ديگري غير از مصاحبه كننده اطلاعات را مي‌تواند مورد تجزيه و تحليل قرار دهد و مي‌توان چندين بار مورد استفاده و بررسي قرار داد و همچنين چيزي فراموش نمي شود ولي عيب آن اين است كه ممكن است وجود ضبط صوت فضاي مصاحبه را تغيير دهد، براي جلوگيري از تأثير اين تغيير مصاحبه كننده بايد پيش از شروع مصاحبه هدف خود را از برگزاري مصاحبه با مصاحبه شونده در ميان گذارد و اعتماد واقعي او را جلب كند.

* مسائل و مشكلات موجود در مصاحبه

    گردآوري اطلاعات از طريق مصاحبه علي رغم كاربرد گسترده آن مشكلات گسترده‌اي را بدنبال دارد كه اطلاعات مي‌تواند دامنه‌اي از داده هاي بسيار با ارزش و اعتبار علمي، تا اطلاعاتي كه در واقع فاقد ارزش هستند را در برگيرد.

  انواع خطاهاي با اهميت و منابع اطلاعات گمره كننده در يك مصاحبه عبارتند از:

(1) ارائه اطلاعات نادرست  مي‌تواند موجب بي ارزشي آنها شود

(2)  اطلاعــات ســودار و تحريف شــده كه در نتيـجة قصد پاسخگو براي اثر گذاشتن بر نتيجة تحقيق ارائه مي‌گردد اين سوداري را مي‌تــوان از كارگــزاران جامعــه كه مايلند تصوير خوبي را از شهرشان ارائه دهند انتظار داشت.

(3) اطلاعات اغراق آميز كه توسط اصلاح طلبان و به قصد استفاده از تحقيق براي نمايش و اصلاح اجتماع ارائه مي‌گردد.

(4) اطلاعات نمايشي كه به منظور افزايش لطف و جاذبة اطلاع دهنده و اجتماع طرح ريزي شده است.

(5)  دليل تراشي براي رفتارهايي كه مورد پذيرش جامعه نيستند.

(6)  اطلاعاتي كه به دليل جاه طلبي هاي شخصي، خود بزرگ نمايي، حمايت از خود، تحريف مي‌گردند. سوداري آگاهانــه در صورتي كه بيـن مصاحبه كننده و شونده اختلاف طبقه وجود دار بيشتر است پاسخگوهاي طبقات پايين وقتي از سوي طبقات بالا مورد مصاحبه قرار مي‌گيرند كمتر به صادق بودن تمايل دارند.

- خطاهايي كه ناشي از قصد عمدي پاسخگوست:

 مثلاً وقتي مصاحبه شونده تحت تاثير مصاحبه كننده قرار گيرد و بخاطر جلب رضايت او سعي كند پاسخ مورد پذيرش او را بدهد. و يا مثلاً اگر از بعضي افراد در آمدشان را سؤال كنيم ممكن است صادقانه پاسخ ندهند و بدلايل زير پاسخ او غير واقعي باشد.

1-ممكن است برخي از منابع درآمدي خود را فراموش كرده باشد.

2-ممكن است بدليل شرمندگي برخي از منابع درآمد خود را نگويد ( درآمدهاي غير مشروع) و.....

3- مشكلاتي كه بطور موقتي با پاسخگو ارتباط دارند.

در بيشتر مصاحبه‌ها، مصاحبه‌گر و پاسخگو همديگر را نمي شناسند و در اين ارتباط زود گذر هيچ انگيزه‌اي وجود ندارد كه پاسخگو را وادار به انجام رفتاري كند كه از وي انتظار مي‌رود. بنابراين بايد در پاسخگو انگيزه ايجاد كرد گروهي به انگيزه هاي مالي متوسل مي‌شوند. طبق نظر كانل و كان پاسخگونه دو دليل در مصاحبه شركت مي‌كند دليل او انگيزه ناشي از اين حقيقت است كه تجربه مصاحبه و ارتباط با مصاحبه گر براي پاسخگو با ارزش است دليل ديگر اينكه انگيزه وسيله‌اي است كه در نتيجه باعث مي‌شود پاسخگو مصاحبه را با ارزشها و اهداف شخصي خود منطبق ببيند. نكته مهم اين است كه مصاحبه يك رابطه زودگذر است و چنانچه نتوان پاسخگو را به طريقي د رمورد اهميت مصاحبه و نقش وي به عنوان يك پاسخگوي صادق در مطالعات قانع كرد، احتمال بدست آوردن اطلاعات ناقص، نادرست و توام با تعصب، زياد است .

خط هايي كه با موقعيت رواني مربوط هستند پاسخگوي يك مصاحبه تحت تأثير تعدادي از ويژگيهاي مشخصي است كه بردرستي و كيفيت پاسخهاي او اثر دارند. يكي از عوامل اين است كه در بسياري از مطالعات نقش پاسخگو را براي وي روشن نمي كنند پيشنهاد مي‌شود نقش او بطور دقيق روشن شود، در مورد چگونگي پاسخگويي به بعضي از پرسشنها به مؤثرترين روش راهنمائيهايي ارائه شود، انگيزه براي پاسخگو ايجاد شود هرگاه پاسخگو ندارند از وي چه انتظاري مي‌رود، اهداف چيست، ممكن است مدارا كند.

* مشكلات ناشي از خطا هاي غيرارادي

بيشتر اوقات پاسخگوها قادر به ارائه اطلاعاتي كه از آنها خواسته شده نيستند اين بدليل فقدان اطلاعات، عدم تشخيص موقعيت، فراموشي، خستگي است.

ممكن است شاخص از واقعيتهايي كه در مورد آنها از وي سؤال شده بي اطلاع شد مثلاً ممكن است زنان از موقعيت شغلي، در آمد شوهرشان اطلاعي نداشته باشند.

 يا ممكن است بعضي از پاسخگوها بطور جدي در مورد مسائلي كه از آنها پرسيده مي‌شود فكر نكرده باشند ولي براي آنكه ناآگاه جلوه نكنند پاسخي ارائه مي‌كنند، يا ممكن است پاسخگو وقايع گذشته را فراموش كرده باشد كه مصاحبه كننده بايد به او كمك كند تا وقايع را بياد آورد.
همچنين خصوصياتي مانند سن و جنس ممكن است باعث پاسخهاي خاص شود.

* پيشنهاداتي براي انجام مصاحبة مطلوب

نكاتي كه اعتبار روش مصاحبه را بالا مي‌برند عبارتند از:

1-فرهنگ و زبان مصاحبه كننده و شونده يكي باشد

2-مصاحبه گر از هدف و منظور مصاحبه آگاه باشد تا بتواند جهت و مسير مصاحبه را هدايت كند

3-مصاحبه گر از كدگذاري و طبقه بندي اطلاعات آگاه باشد

4-مصاحبه گر محيط آرام و صميمي را براي مصاحبه شونده بوجود آورد

5-مصاحبه گر از اعمال نظرها و تمايلات شخصي خود پرهيز كند و هرگز در مقام بحث و جدل و مخالفت با مصاحبه شونده برنيايد.

6-اگر براي ثبت از ضبط صوت استفاده مي‌شود اعتماد و اطمينان مصاحبه شونده و رضايت او كسب شود.

7-سؤالات بصورت ساده و بدون ابهام مطرح شوند.

8-از سؤالاتي كه نياز به تخصص دارد خودداري شود

9-مصاحبه گر شنونده خوب باشد وسؤالات را جهت دار مطرح نكند

10- قبل از خستگي مصاحبه شونده به مصاحبه پايان دهد.

-       معايب و محاسن مصاحبه

 معايب مصاحبه بطور خلاصه عبارتند از :

1- مصاحبه وقت گير و پرخرج است

2- قدرت تعميم اطلاعات به علت كمي تعداد آزمودني ها كم است

3- تعبير و تفسير اطلاعات در مصاحبه آزاد مشكل است

4- به افراد مجرب و متخصص نياز است

- محاسن آن:

1- در مورد كودكان، افراد بيسواد، افراد با اختلالات خواندن و نوشتن و بيماران رواني قابل استفاده است

2- حضور مصاحبه گر مي‌تواند باعث فهم و درك سؤالات شود و پاسخ مناسب ارائه مي‌شود.

3- اطلاعات گسترده تر و عميق تري بدست مي‌آيد

4- تصويري از نگرشها، احساسات افراد فراهم مي‌شود.

گزارش نویسی

گزارش‌نویسی، مهم‌ترین عرصه مطبوعاتی است و ورود به این عرصه تنها از عهده خبرنگارانی برمی‌آید که توانایی‌ها، ویژگی‌ها و صلاحیت خود را طی سال‌ها فعالیت مطبوعاتی نشان داده‌اند، چون برای نوشتن گزارش ابتدا باید به ممتازترین قابلیت‌های روزنامه‌نگاری دست یافت.در حقیقت گزارشگر یک روزنامه‌نگار تمام عیار است.گزارشگر علاوه بر انتقال اطلاعات به مخاطبان خود بایستی بتواند آنان را نسبت به واقعیت‌های زندگی اجتماعی آگاه کند به طوری که امکان مشارکت فعال و آگاهانه مردم در تعیین سرنوشت‌شان فراهم شود.

تعریف گزارش

برخی کارشناسان گزارش را شکل بسط یافته خبر به منظورنمایش جزییات و مسایل دور از دسترسی یک خبر می‌دانند. تعاریف دیگر گزارش عبارت است از: «هنر بیان غیرمستقیم واقعیت‌ها»، «بیان توصیفی، تشریحی وتصویری یک رویداد یا واقعه یا موضوع اجتماعی» و «تلفیق خبر همراه با بازسازی هنرمندانه صحنه‌ها، موضوعات، حوادث و واقعیت‌های مهم زندگی اجتماعی است».
نکته‌ای که همین جا باید یادآور شویم این است که هر یک از این تعاریف فقط به بخشی از زوایای گزارش نگاه کرده‌اند به طوری که می‌توان گفت هر کدام از تعاریف فوق بیشتر به توصیف یک نوع گزارش پرداخته‌اند و هیچ یک نتوانسته‌اند تعریف جامع و مانعی از گزارش ارایه دهند

کارکرد گزارش

طرح نیاز‌های اساسی مردم به شکل مشکلات و تنگناهای اقتصادی و معیشتی و حتی معضلات اجتماعی که جامعه با آن درگیر است نیز تنها در قالب گزارش‌های خبری جذاب ممکن است.حتی می‌توان گفت عمده‌ترین کانال ارتباطی مردم، رسانه‌ها و مسؤولان، گزارش‌های مختلف خبری است. به این ترتیب مردم دیدگاه‌ها و نظرات خود را در خصوص مسایل فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی به گوش مسؤولان می‌رسانند و مسؤولان نیز از برآیند افکار عمومی در خصوص مسأله‌ای خاص آگاه می‌شوند.

مراحل تهیه گزارش

حتماً به خاطر می‌آورید که در مورد مقاله‌نویسی گفتم شباهت زیادی بین این فعالیت مطبوعاتی و داستان‌نویسی وجود دارد. اصولاً می‌توان گفت برای خلق هر اثر هنری می‌توان از شیوه داستان‌نویسی سود جست. یعنی ابتدا موضوع اثر هنری مشخص ‌شود، سپس پیام بعد از آن طرح کلی و اسم اثر معین ‌گردد و نهایتاً خلق اثر هنری آخرین مرحله است. برای مثال کار یک نقاش برای بوجود آوردن یک تابلو ابتدا باانتخاب موضوع آن و سپس پیامی که می‌تواند به مخاطب خود از طریق تابلو بدهد آغاز می‌شود. بعد از آن چارچوب کلی و فضای نقاشی را در ذهن خود مرور می‌کند و سرانجام آن را بر روی بوم می‌آورد.
با این مقدمه حتماً متوجه شده‌اید که اولین گام برای تهیه هر نوع گزارش انتخاب موضوع آن است. حال با هم مراحل تهیه یک گزارش را مرور می‌کنیم.

1- انتخاب موضوع:

قبل از هر چیز شما به عنوان روزنامه‌نگار باید بدانید درباره چه چیزی می‌خواهید گزارش تهیه کنید. برای راحتی کار در نظر بگیرید همواره موضوع ما یک کلمه بدون هیچ پیام یا صفت خاصی مثل گرانی یا ناهنجاری‌های اجتماعی و یا موفقیت، تحصیلات، کار و هزاران هزار موضوع دیگر است. انتخاب موضوع برای تهیه گزارش مطبوعاتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است در حقیقت پس از انتخاب موضوع، سوژه گزارش مشخصی خواهد شد.

2- پیام:

انتخاب موضوع یا سوژه گزارش توسط شما بدون دلیل نیست و شما در مقابل این موضع دیدگاهی دارید. دیدگاه خبرنگار را در مورد سوژه گزارش، پیام آن می‌گویند. برای مثال اگر از نظر شما دلیل اصلی ناهنجاری‌های اجتماعی، دوری از مذهب و اصالت‌های فرهنگی باشد. این جمله و نظر شما در واقع پیام گزارش خواهد بود. در نظر داشته باشید گاهی اوقات پس از تهیه اطلاعات و پردازش آنها شاید به نتیجه‌ای غیر از پیش‌فرض اولیه خود برسید.

3- پژوهش و گردآوری اطلاعات

یک خبرنگار حرفه‌ای به منظور دستیابی به غنای بیشتر و نیز قابل دفاع بودن گزارش خود بایستی اطلاعات و داده‌های آماری دقیق را جمع‌آوری کند. از راه‌های جمع‌آوری اطلاعات، کتاب‌ها و بروشورهای مختلف است. سایر روش‌ها عبارتند از مشاهده، مصاحبه، مطالعه، بهره‌گیری از پایگاه‌های اطلاع‌رسانی اینترنت و ... که هر کدام در جای خود می‌توانند راه‌گشای یک روزنامه‌نگار حرفه‌ای باشند.
در نظر داشته باشید، مطالعات موردی در خصوص موضوع گزارش بایستی تا پایان گزارش در دستور کار شما قرار گیرد و همواره در پی یافته‌ها و اطلاعات جدید باشید.

4- پردازش اطلاعات

در این مرحله خبرنگار کلیه اطلاعات و داده‌های خام تهیه شده را به کمک کارشناسان - و نیز تکنیک‌های مقایسه‌ای اطلاعات، شاخص کردن نکات برجسته، برقراری ارتباط منطقی بین آمار و اطلاعات - پردازش نماید.در اینجاست که همانند مقاله‌نویسی خبرنگار با نوشتن سوتیترهای مختلف به طرح‌ریزی قالب گزارش خود می‌پردازد.

 
5- انتخاب نام

شاید بتوان گفت انتخاب نام و لید مناسب برای گزارش همانند انتخاب تیتر اول یک روزنامه پرتیراژ مهم است. چرا که با تیتر مناسب است که می‌توانید مخاطب خود را جذب کنید. تیتر گزارش نباید طوری باشد که طرح کلی و پیام گزارش را فاش سازد.

6- نگارش گزارش

برای نوشتن گزارش شمابایستی باکلیه تکنیک‌های روزنامه‌نگاری از قبیل خبرنویسی، مصاحبه،مقاله‌نویسی و .. آشنا باشید.به این ترتیب تصمیم اینکه گزارش خود را در چه قالبی بنویسید راحت‌تر خواهد بود.

انواع گزارش‌های مطبوعاتی

تقسیم‌بندی گزارش‌ها به انواع مختلف جهت سهولت کار نویسندگی و نیز تفکیک کارکردهای مختلف گزارش صورت گرفته است. این تقسیم‌بندی برای انواع مطبوعات از قبیل روزنامه‌ها، ماهنامه‌ها، فصلنامه‌ها، مجلات و نشریات تخصصی و ... کاربرد دارد و اگر شما با نحوه نگارش هر یک از انواع گزارش آشنا شوید می‌توانید در عرصه‌های مختلف مطبوعاتی حضوری فعال داشته باشید.
1- گزارش خبری: گزارش خبری در حقیقت شکل بسط یافته خبر است که طی آن گزارشگر می‌کوشد جزییات یک رویداد و حادثه خبری از قبیل کنفرانس‌های مطبوعاتی، برگزاری مراسم، سخنرانی‌ها، تظاهرات و ... را به مخاطبان خود بگوید.

2- گزارش اجتماعی: این نوع گزارش که درباره جامعه و مسایل و مشکلات مردم است دارای آمار و ارقام قابل نتیجه‌گیری و اطلاعات حاصل از تحقیقات گزارشگر به منظور بیان و افشای حقایق تازه برای مخاطبان می‌باشد.

3- گزارش از محل: همانطور که از نام آن برمی‌آید، موضوع اصلی این گزارش معرفی محل یا منطقه خاص با ویژگی‌های اقلیمی یا جغرافیایی، فرهنگ و رسوم آن می‌باشد.

4- گزارش از شخص: همانند گزارش از محل، موضوع و مناسبت این گزارش درباره شناخت بیشتر شخصی سرشناس و مورد توجه عموم است. البته گاهی اوقات برخی از افراد گمنام که دارای خصوصیت برجسته‌ای هستند می‌توانند موضوع این نوع گزارش باشند.
5- گزارش سفر: انتقال یافته‌ها و اطلاعات دریافتی و جذاب خبرنگار در سفرهای مختلف سیاسی، زیارتی و یا حتی توریستی به مخاطبان موضوع اصلی این نوع گزارش است که از دیرباز در ادبیات کهن این مرز و بوم حضور داشته است.

6- خاطره‌نویسی: شباهت‌هایی میان این نوع گزارش و گزارش از سفر وجود دارد اما در واقع خاطره‌نویسی نوشتن مشاهدات و تجربیات روزمره نویسنده است. به عبارت دیگر می‌توان گفت خاطره‌نویسی از جهاتی شبیه گزارش و از جهاتی شبیه مقاله است. از آنجا که در خاطره‌نویسی نویسنده معمولاً به بیان تمایلات و عقاید شخصی خود می‌پردازد می‌توان گفت خاطره‌نویسی به مقاله نزدیک است اما اغلب اوقات در خاطره‌نویسی نویسنده به بیان رویدادهای اطراف خود و نیز واقعیت‌های اجتماعی حال یا گذشته می‌پردازد و از این جهت می‌توان این نوع نگارش را جزو سبک‌های گزارش قرار داد.
به هر حال حتماً شما با این نوع گزارش‌نویسی آشنا هستید چرا که دفترچه یادداشت‌های اغلب نوجوانان پر از اینگونه خاطره‌نویسی‌هاست که البته اغلب به نقل خاطرات فاقد ارزش‌های خبری می‌پردازند. در حقیقت اگر شما در دفترچه یادداشت‌های خود به نقل رویدادهایی فراتر از حوزه خانوادگی یعنی بیان آنچه در اجتماع و محیط اطرافتان می‌افتد بپردازید گامی بلند به سوی گزارش‌نویسی برداشته‌اید نمونه‌های خوب و مناسب اینگونه گزارش‌ها، دست‌نوشته‌های نویسندگان سفرنامه نویس از جمله، جلال آل‌احمد است.

7- گزارش‌های علمی – تخصصی

در این نوع گزارش خبرنگار به تشریح یک رویداد علمی در زمینه‌ای خاص می‌پردازد تا به این وسیله فعالیت‌ها و موفقیت‌های یک محقق یا مؤسسه علمی را نشان دهد. البته گاهی اوقات این گزارش‌ها با زبانی ساده‌تر برای نشریات عمومی نیز تهیه می‌شود، به شکلی که مخاطبان عادی هم تا حدود زیادی بتوانند موضوع گزارش را درک کنند.

خبرنگاری که اینگونه گزارش را تهیه می‌کند بایستی خود متخصص باشد طوری که بتواند مفاهیم و اصطلاحات را بفهمد و آنها را برای مخاطب قابل فهم کند.هنر گزارشگر در این قبیل موارد این است که طوری وارد بحث شود تا موضوع برای خواننده نیز قابل لمس و حتی حساس باشد.

8- گزارش مصور

همانطور که از نام این نوع گزارش برمی‌آید در این نوع گزارش اطلاعات و واقعیت‌ها از طریق تصاویر به مخاطبان انتقال داده می‌شود.

نکته اساسی برای اینگونه گزارش‌ها این است که خبرنگار باید بداند اصولاً تمام رویدادها قابلیت تبدیل شدن به تصویر و گزارش مصور را ندارند. برای مثال گزارش یک جلسه کارشناسی، قابلیت به تصویر کشیده شدن را ندارد اما رویدادهایی مثل زلزله، سیل، راه‌پیمایی، مراسم استقبال، و ... این قابلیت را دارند.

نکته بعدی آن است که عکاس باید دارای دید روزنامه‌نگاری و گزارش‌گری باشد طوری که بتواند همان کاری را که گزارشگر با قلم خود انجام می‌دهد با لنز و دوربین انجام دهد.
نوشتن شرح عکس در گزارش‌های مصور یکی از الزامات کار روزنامه‌نگاری است به این ترتیب خواننده یا بیننده عکس در جریان کامل محتوا و مضمون گزارش قرار می‌گیرد و بعضاً – در حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله – عمق فاجعه را متوجه شده و با تصاویر ارتباط برقرار می‌کند.      **مسافر تنها**