مقاله در لغت به معنای گفتار، مبحث، سخن، قول و فصلی از کتاب یا رساله آمده است و در فرهنگ معین یکی از معانی این کلمه را نوشته ای دانسته شده که درباره ی موضوعی نویسند.

پیشینه ی مقاله نویسی در زبان فارسی چندان نیست، در کشور ما مقاله نویسی از نیمه ی دوم قرن سیزدهم  فراتر نمی رود. در واقع روزنامه و مقاله همزاد هستند، در کشورهای باختری نیز مقاله نویسی نیز به اوایل قرن هفدهم میلادی که نخستین نشریه های دوره ای کشورهای اروپایی انتشار یافت هماهنگ است. ادموندبورک فیلسوف و سیاستمدار انگلستانی روزنامه نگاران را این گونه مورد خطاب قرار می دهد: آقایان شما رکن چهارم دمکراسی هستید.

معمولا مقاله به آن گونه از نوشته ها اطلاق می شود، که هدف نویسنده ی آن بررسی یکی از مسائل علمی، ادبی، اجتماعی، اخلاقی و ... باشد و  بخواهد با پژوهش دقیق و دقت ازجوانب امر موضوع را اثبات یا نفی کند.

انواع مقاله:

اگرچه مقاله ها انواع گسترده و گوناگونی از نوشته ها را در بر می گیرند، اما بطور کلی می توان مقاله ها را به سه دسته نسبتا متمایز: تحقیقی، اجتماعی و انتقادی دسته بندی کرد.

1- مقاله ی تحقیقی: با اینکه همه ی انواع مقاله ها بر پایه ی تحقیق و بررسی استوار است، اما گونه ای از مقاله ها را تحقیقی می نامند، که صرفا پس از تحقیق و بررسی همه جانبه به شیوه های علمی و مبتنی بر: فرضیه آزمون، تحقیق، بررسی و نتیجه گیری تهیه شود، و در آن آخرین نتایج بدست آمده از یک پژوهش معین، مورد بحث قرار گیرد.

معمولا افراد متخصص در یک رشته هرگاه به یک کشف تازه دست پیدا می کنند، نتیجه ی تحقیق خود را در یک مقاله در روزنامه یا مجله به چاپ می رسانند.

معلم ها می توانند، براي رسیدن به یک راه و رورش  تدریس تازه حتی تجربی، شیوه ی برخورد مناسب با یک دانش آموز نا آرام، شیوه ی نو برای تالیف یک کتاب درسی و یا شیوه ی مدیریتی نو در مدرسه پس از تحقیق و نتیجه گیری آن را در یک رسانه به چاپ برسانند تا دیگر معلمان از تجربیات او استفاده نمایند.

2- مقاله ی اجتماعی: مقاله های اجتماعی چنانچه از نامشان  پیداست، درباره ی موضوعاتی مانند: امور تربیتی، وضع خانوادگی، مطالب اخلاقی، و بطورکلی مسائلی که به نحوی با جامعه ارتباط دارند، نوشته مي شوند.

چون انسان در اجتماع زندگی می کند، به ناچار با بسیاری از مسائل اجتماعی در برخورد است و همین برخورد همواره اندیشه و ذهن او را بخود مشغول می دارد، از آنجایی که هرکس به مقتضای تربیت وضع خانواده، شغل میزان معلومات، و عومل دیگر ازدیدگاه خودبه مسائل اجتماعی می نگرد، در اینگونه از مقالات وضع عمومی مردم، روابط آنان با همدیگر، مشکلات زندگی، ناهمواریهای اجتماعی، تضادها تبعیض ها، بیدادگری ها، و مطالبی از این دست، مورد بحث قرارمی گیرد.

در مقاله های اجتماعی، اگر مقاله مربوط به موضوع های علمی یا امور مربوط به جامعه باشد، از روش مشاهده و تجربه استفاده می شود و اگر با موضوع های ادبی و تاریخی ارتباط پیدا کند، از روش مطالعه بهره گرفته می شود.

3- مقاله ی انتقادی: مقاله های اجتماعی اغلب با انتقاد همراه هستند، زیرا وقتی نویسنده ای از فضیلت ها سخن می گوید، مفاسد اخلاقی و رذیلت ها را نیز یادآوری می کند و آنگاه که برای ارشاد جامعه براه ترقی و پیشرفت از قلم خودیاری می گیرد، دردها و نقاط ضعف را نیز نشان می دهد و آنگاه که اصول و روش های درست را مورد تایید قرار می دهد، خواه نا خواه از شیوه های ناصواب هم سخن می گوید، و لاجرم دربسیاری از مسائل اخلاقی و رسوم و عادات غلط اجتماعی دست به انتقاد می زند و انسان های اجتماع را از کارهای درست و نادرست آگاه می سازد، و در هرحال چراغی فرا راه آنان می گذارد تا درست را از نادرست باز شناسند.

ویژگی های مقاله نویسی: نویسندگان و شاعران ضمن اینکه به حکم وظیفه اخلاقی خود نسبت به جامعه و نیازها و خواسته های آنان توجه کنند، در نوشتن بایستی به موارد زیر آراسته باشند:

الف) ازموضوع مورد بحث آگاهی کافی داشته و با برتری به مسئله بپردازند، لذا بایستی آگاهانه دست به قلم شوند.

ب) مقاله نویس باید احساس آزادی کند تا بتواند بدون تشویش خاطر مسئله را مورد بحث قراردهد.

پ) نویسنده باید به آنچه می نویسد، اعتقاد کامل داشته باشد و مطلب را با صداقت و صمیمیت مورد بحث قرار دهید.

ت) نویسنده باید در همه حال عفت کلام را نگهدارد و پا از دایره ی اصول و موازین اخلاقی بیرون ننهد، بی گمان تملق و چاپلوسی کسی یا گروهی را گفتن از اعتبار و ارزش نوشته می کاهد.

عناصرتشکیل دهنده ی مقاله: مولفان شیوه ی نگارش برای مقاله چهار رکن قائل شده اند:

1- موضوع: عناوين های مقالات ممکن است، یک کلمه باشند، مانند: جنگ، صلح، امید، معلم، شاگرد، مدير، نياز و ... یا دو کلمه  باشد. مانند: روش تدريس، وسايل و رسانه ها، و.... موضوع مقاله را ممکن است، چند کلمه تشکیل دهند، مانند: بررسي نقش همسالان، بهترين روش تدريس، و.... همچنین ممکن موضوع مقاله یک جمله ی خبری، پرسشی و یا دستوری باشد.

2- مقدمه: همیشه نمی توان یک نویسنده را ملزم دانست که مقاله ی خود را با مقدمه آغاز کند، و این بستگی به ذوق و سلیقه ی نویسنده دارد.

3- متن: متن که پایه ای ترین بخش مقاله است، و بدرستی در بردارنده ی پیام نویسنده است، باید به تجزیه و تحلیل و تفسیر مسئله پرداخت و موضوع را با بیان دلایل روشن و قابل قبول به اثبات رساند.

4- نتیجه گیری: در مقاله نتیجه گیری چندان مورد توجه نیست، بیشتر نویسندگان زبردست پیام خود را در متن به آگاهی خواننده می رسانند و نتیجه گیری و داوری را به دوش خواننده می گذارند.

متحصصین فن مراحلی را برای نوشتن مقاله قائل هستند:

  • دقت نظردر موضوع و اندیشیدن در پیرامون مسئله.
  • یادداشت رئوس مطالب
  • تنظیم یادداشت ها
  • نوشتن بندها
  • اصلاح مقاله
  • پاکنویس
  • خواندن پاکنویس
  • یادآوری منابع و مآخذ

                                                                **مسافرتنها**